هشتمین پیشنشست علمی همایش «اجتهاد پویا و حقوق اجتماعی زنان» با عنوان «موضوعشناسی؛ حلقه مفقوده اجتهاد در مسائل زنان» در تاریخ ۱۵ شهریورماه ۱۴۰۵، با حضور سرکار خانم سمیه حاجیاسماعیلی، عضو هیئت علمی پژوهشکده زن و خانواده، برگزار گردید.
به گزارش روابط عمومی همایش، در این نشست تخصصی که به بررسی نقش کلیدی شناخت موضوع در فرآیند استنباط پرداخت، تأکید شد که بسیاری از بنبستهای موجود در مواجهه با مسائل حقوقی و اجتماعی زنان، لزوماً به معنای فقدان حکم شرعی نیست، بلکه ریشه در عدم تبیین دقیق و واکاوی جامع «موضوع» دارد.
موضوعشناسی؛ رکن اصلی برای تحول در اجتهاد
سرکار خانم حاجیاسماعیلی در جریان این نشست اظهار داشت که موضوعشناسی نباید تنها یک مقدمه ساده یا صرفاً فرآیند جمعآوری اطلاعات میدانی تلقی شود؛ بلکه این فرآیند، «مقدمه واجب» و کلیدیترین رکن برای تبدیل شدن اجتهاد به ابزاری گرهگشا در مواجهه با واقعیتهای متغیر جامعه است. وی خاطرنشان کرد که برای دستیابی به پاسخهای کاربردی، شناسایی دقیق ماهیت موضوع، پیش از مرحله استنباط حکم، ضرورتی انکارناپذیر است.
چالش تغییر ماهیت موضوعات در جهان مدرن
در ادامه این نشست، به تحولات ساختاری در حوزه زندگی زنان پرداخته شد. وی با اشاره به اینکه تغییر ساختارهای اجتماعی، تغییر الگوهای ازدواج و تحولات در جایگاه شغلی زنان، منجر به تغییر ماهیت موضوعات مربوط به حوزه زن و خانواده در جهان مدرن شده است، تأکید کرد که ما دیگر با موضوعات کلاسیک و ایستا مواجه نیستیم و این تغییرات، چالشهای جدیدی را در حوزه فقه و حقوق ایجاد کرده است.
ضرورت تلفیق موضوعشناسی با استنباط برای پاسخگویی به نیازهای معاصر
در پایان، این نشست با این نتیجهگیری به کار خود پایان دادکه برای خروج از بحرانهای حقوقی و اجتماعی در حوزه زنان، باید «موضوعشناسی» را به عنوان یک فرایند علمی و جدی در کنار استنباط حکم قرار داد.
بر اساس مباحث مطرح شده، تنها با تلفیقِ استنباط دقیق با موضوعشناسی عمیق و علمی است که میتوان ادعا کرد فقه، با بهرهگیری از میراث گرانبهای خود، قادر به پاسخگویی به نیازهای زنان در ساختارهای جدید اجتماعی و اقتصادی خواهد بود و میتواند نقش حمایتی خود را در جهان امروز به شکلی کارآمد ایفا کند.